keyboard_arrow_up
  5 juni 2017 | Dranken
De geschiedenis van Hertog Jan
Hertog Jan en Arcen lijken al eeuwen met elkaar verbonden. Dat is echter maar ten dele waar, zoals uit het verhaal achter de brouwerij mag blijken.
Het verhaal van Hertog Jan Bier begint toen Allied Breweries in oktober 1980 besluit haar fabriek in Arcen (en de daaraan gekoppelde bottellijn in Helmond) te sluiten. Hiermee zien Toon van de Reek (bioloog), Kees Goos (boekhouder) en Choen Son Tan (elektrotechnicus) kans om hun langgekoesterde wens om ambachtelijk bier te brouwen in vervulling te laten gaan. Ze besluiten de uit 1915 stammende brouwerij te huren en geschikt te maken om er speciaalbieren van hoge gisting te brouwen. De nieuwe onderneming krijgt de naam Arcense Stoombierbrouwerij. In mei 1980 starten de drie initiatiefnemers, aangevuld met twee medewerkers waaronder brouwmeester Jan Steegs, met de verbouwing. In september 1981 wordt dan het eerste bier geproduceerd en op de markt gebracht onder de merknaam "Hertog Jan".

Hoge gisting

Het bier dat in de Arcense Stoombierbrouwerij wordt gebrouwen, zijn bovengistende biersoorten. De temperatuur in de grote gisttanks, waarin suikers worden omgezet in alcohol en koolzuur en waarin feitelijk bier ontstaat, ligt tussen de 15 en 23 graden. De gist komt na enkele dagen als een schuimende massa op het bier-in-wording drijven. „Door de hoge temperatuur kan er wel veel eerder wat fout gaan bij dit gistingsproces. We moeten uiterst precies zijn bij het reinigen en ervoor zorgen dat geen vreemde bestanddelen in de gistkuipen terecht komen of achter blijven", zo licht Toon van de Reek toe in een interview dat hij in 1983 gaf aan het Limburgs Dagblad.

Grand Prestige

In 1983 komt ook Grand Prestige op de markt. In eerste instantie heet het bier "Magnus Grand Prestige" en vanaf 1988 krijgt het de naam "Hertog Jan Grand Prestige". Grand Prestige is met 9% tot 10% het zwaarste bier van Nederland. Het wordt gebrouwen met water, pilsmout, Münchener mout, kleurmout, tarwemout en aangevuld met Hallertauer hop en volgens het etiket wordt er ook karamel (E150c) als kleurstof toegevoegd. De smaak is licht zoet met een elegant bittertje.
De donkerrode Grand Prestige (foto: Ahold.nl)
De Grand Prestige gist na in de fles, net zoals bijvoorbeeld Orval. Het bier kan dan ook lang bewaard worden. Dit kun je zelf doen, maar je kunt dit ook bij de brouwerij laten doen en de fles dan (binnen 8 jaar) hoogstpersoonlijk komen ophalen bij een rondleiding. Tegenwoordig kun je er ook voor kiezen om Grand Prestige negen maanden te laten rijpen in houten vaten waarin voorheen Bourbon, Goose Island, Port of Cognac gezeten heeft.

Pilsner

In de overeenkomst die de oprichters in 1980 met Allied Breweries sloten, werd vastgelegd dat in de Arcense brouwerij uitsluitend bier van hoge gisting mocht brouwen. Het produceren van het laag gistende pilsner was daarmee uitgesloten. Toen de brouwerij echter in 1993 weer in handen kwam van Allied Breweries, was er geen reden meer om deze regel te handhaven. Toen de maas in 1993 overstroomde en de brouwerij hierdoor aanzienlijke schade opliep werd de besloten om de brouwerij te voorzien van lagerkelders zodat in Arcen weer pils gebrouwen kon worden.
Op de website van Hertog Jan staat dat het plaatsen van de lagerkelders op verzoek van de brouwers gebeurde, maar mogelijk dat de nieuwe eigenaren een kans zagen merk Hertog Jan bij een groter publiek bekend te maken. In 1993 bestond de Nederlandse biermarkt namelijk nog voor 98% uit pils en was de markt voor speciaalbieren maar zeer beperkt.
Hertog Jan Pilsner wordt gebrouwen met water, gerstemout, maïs, gerst en hop. Hierbij valt op dat er maïs en (ongemoute) gerst verwerkt wordt. Hiermee voldoet het bier niet aan het Duitse Reinheitsgebot die voorschrijft dat bier uitsluitend mag bestaan uit water, gemoute gerst en hop. Het gebruik van ongemoute gerst en maïs resulteert in lagere productiekosten, maar ook een lichtere kleur van het bier.
Het merk Hertog Jan werd in de loop van de jaren, mede door een uitgekiende marketingstrategie, steeds bekender. De Nederlandse consument heeft voor dit pils de hoogste waardering voor dit premium pils en is daardoor ook bereid om iets meer te betalen dan voor het pils van grote namen als Heineken, Amstel, Bavaria en zelfs Grolsch.
Het succes is zelfs zo groot dat de brouwerij in Arcen niet meer aan de vraag van pilsner kan voldoen en dat is waarschijnlijk ook de reden waarom men uitweek naar de Dommelsch Brouwerij in het Brabantse Dommelen voor het brouwen van het pilsner. Deze brouwerij is eveneens eigendom van AB Inbev, waarin Allied Breweries uiteindelijk opging.
Beeltenis van Hertog Jan in het logo (foto: Hertog Jan)

Hertog Jan van Brabant

Jan I was in de dertiende eeuw hertog van Brabant en Limburg (en daarmee ook van Arcen). Jan de eerste was een krachtige heerser die gedurende zijn bewind zijn grondgebied aanzienlijk vergrootte. Jan I staat daarnaast bekend als een levensgenieter en liefhebber van muziek, zang en dichtkunst. Zijn hartstocht voor jachtpartijen en gewelddadige riddertoernooien moest de hertog echter met de dood bekopen: hij verongelukte tijdens een toernooi in Bar-le-Duc.
In Brabantse volkslegenden leeft "hertog Jan" voort als een populaire, gulle en goedlachse vorst die graag in het gezelschap van eenvoudige lieden genoot van spijs en drank. Na de Slag bij Woeringen zou hij een groot overwinningsfeest voor zijn leger hebben gehouden, met heel veel bier. Om zijn soldaten toe te spreken ging hij zitten boven op een stapel biervaten. Volgens sommigen zou hij op die manier model gestaan hebben voor de allegorische bierkoning Gambrinus, wiens naam ontstaan zou zijn door de volkse verbastering van zijn Latijnse naam "Jan primus" oftewel Jan de eerste.
In 1947 schreven de Harrie Beex (tekst) en Floris van der Putt (muziek) een lied over Hertog Jan, welke men vaak noemt als hét Volkslied van Brabant. Het lied kent 9 coupletten, maar vaak wordt alleen het eerste couplet met refrein versie gezongen.


Dit artikel verscheen voor het eerst op 1 juni 2017 en is voor het laatst aangepast op 5 juni 2017.